Nietig of vernietigbaar: wat is het verschil?

De wet kent twee vormen van ongeldigheid bij besluiten:

1. Nietig: een besluit is van rechtswege nietig als het besluit zelf in strijd is met de wet of de statuten, aldus artikel 2:14 van het Burgerlijk Wetboek.
2. Vernietigbaar: een besluit is vernietigbaar als het tot stand is gekomen in strijd met regels over besluitvorming, redelijkheid en billijkheid of een reglement, aldus artikel 2:15 van het Burgerlijk Wetboek.

Dit verschil is niet alleen juridisch, maar ook praktisch van belang. Bij een nietig besluit hoeft geen actie te worden ondernomen. Het besluit bestaat dan juridisch gezien niet. Bij een vernietigbaar besluit is tijdige actie wel vereist. Een verzoek tot vernietiging moet binnen één jaar worden ingediend, gerekend vanaf het moment waarop het besluit bekend is geworden.

De zaak: vier broers en een statutenwijziging

De zaak die uiteindelijk bij de Hoge Raad belandde, ging over vier broers die gezamenlijk eigenaar waren van Steenfabriek De Rijswaard, via een STAK en hun persoonlijke holdings. Ieder van de broers hield ook één preferent aandeel in de holding van de andere broers. Eén van hen had geen partner of kinderen en wilde zijn zeggenschap nalaten aan een neef. Om dat mogelijk te maken, diende de statuten van zijn holding te worden aangepast, zodat, eenvoudig gezegd, de overdracht van aandelen aan derden buiten het gezin mogelijk werd. Het besluit tot wijziging van de statuten werd op een aandeelhoudersvergadering genomen zonder dat de overige broers daarbij tijdig aanwezig waren.

De andere broers waren het oneens met zowel de inhoud van de statutenwijziging als de gang van zaken rond het besluit. Volgens hen was het besluit nietig, omdat de aandeelhoudersvergadering eerder begon dan aangekondigd. Op het moment dat ze arriveerden, was het besluit al genomen. Daardoor was er volgens hen geen gelegenheid geweest om hun stem uit te brengen.

Wat vonden de rechters?

Zowel de rechtbank als het hof oordeelden dat het besluit niet nietig, maar vernietigbaar was. De broers stapten daarop naar de Hoge Raad, in de hoop dat die het besluit alsnog nietig zou verklaren.

Helaas voor deze broers bevestigde ook de Hoge Raad het eerdere oordeel van de rechtbank en het hof. Het te vroeg starten van de vergadering was inderdaad niet volgens de regels, maar het ging om een fout in de manier waarop het besluit tot stand was gekomen, niet om een besluit dat inhoudelijk onjuist was. Daarom was het besluit vernietigbaar, maar niet nietig.

De Hoge Raad benadrukte dat aandeelhouders altijd de kans moeten krijgen om bij een vergadering aanwezig te zijn en hun stem uit te brengen. Als dat niet gebeurt, bijvoorbeeld omdat de vergadering eerder begint dan aangekondigd, kan het besluit worden vernietigd.

Wat valt hiervan te leren?

Dit arrest laat zien hoe belangrijk het is om zorgvuldig om te gaan met aandeelhoudersvergaderingen. Een paar aandachtspunten:

• Een vergadering moet op tijd beginnen en iedereen moet de kans krijgen om erbij te zijn. Als dat niet gebeurt, kan het besluit mogelijk worden aangevochten en vernietigd
• Ook als de inhoud van een besluit klopt, kunnen fouten bij de totstandkoming gevolgen hebben. Denk aan een onjuiste oproeping, een onvolledige agenda of het niet naleven van termijnen
• En misschien wel het belangrijkste: als er iets mis is met een besluit, moet er op tijd actie worden ondernomen. Een vernietigbaar besluit blijft namelijk gewoon bestaan als er niet binnen één jaar tegenop wordt gekomen

Tot slot

Twijfels over de geldigheid van een besluit? Of behoefte aan duidelijkheid over de juiste aanpak van besluitvorming? Neem contact op met mij of mijn collega’s van de sectie Ondernemingsrecht.