Het Universitair Medisch Centrum Rotterdam wist zich in eerste instantie geen raad met het verzoek. Desgevraagd gaf een in lijkbezorgingsrecht gespecialiseerde jurist aan: “De wet is simpel: hij heeft recht op zijn been, want het is zijn eigendom. Ook na de operatie”. Is het zo eenvoudig?

Wat zegt de wet?

In tegenstelling tot de betreffende jurist pretendeer ik geen specialist te zijn op het gebied van lijkbezorgingsrecht, integendeel. Maar mij lijkt de Wet op de lijkbezorging niet van toepassing op lichaamsdelen van levende mensen. Vanuit mijn kennis van het goederenrecht meen ik wel met zekerheid te kunnen stellen, dat de wet niet simpelweg bepaalt dat het been van Bonten na amputatie zijn eigendom zou zijn en blijven. Die door de jurist gekozen term vind ik niet bepaald gelukkig.

Het Burgerlijk Wetboek bepaalt: “Eigendom is het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben” (artikel 5:1 BW). En zaken zijn volgens de wettelijke omschrijving “voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten” (artikel 3:2 BW). Is een geamputeerd been naar die wettelijke definitie een zaak waar je eigenaar van kunt zijn? Van dieren is sinds 1 januari 2013 met het nieuwe artikel 3:2a BW bepaald, dat zij geen zaak zijn. De wetgever laat zich er echter niet expliciet over uit of het menselijk lichaam als zaak kan worden aangemerkt. Ethische overwegingen lijken zich daartegen te verzetten. Toch wordt algemeen wel aangenomen dat afgescheiden lichaamsmaterialen, zoals tanden maar ook bloed en nieren, zaken zijn. Over de vraag of een lijk een voor eigendom vatbare zaak is, wordt daarentegen heel verschillend gedacht.

Heeft Bonten recht op zijn been na amputatie?

Laat ik benadrukken, dat ik het te gek voor woorden zou vinden als Bonten zijn been na de amputatie niet terug zou krijgen. Wat mij betreft is het recht om lichaamsmaterialen weg te nemen voorbehouden aan de tandenfee, die zich hoort te beperken tot onder een hoofdkussen aangeboden melktandjes en daar netjes een muntstukje voor in de plaats moet leggen. Er is geen rechtsgrond, die rechtvaardigt dat een ziekenhuis zich geamputeerde ledematen toeëigent. Maar de term ‘eigendom’ lijkt mij niet evident van toepassing op het been van Bonten. Ik zou eerder zeggen, dat Bonten voor én na amputatie de enige rechthebbende is op zijn been. Als zijn plan slaagt, wordt hij wel met zekerheid de eigenaar van een buitengewoon bijzondere lamp!

Update maandag 1 september 2014: de heer Bonten heeft uiteindelijk inderdaad van zijn been een lamp laten maken.