Drie belangrijke, recente ontwikkelingen

1. Uitbreiding van de ongemaximeerde voorschotregeling eindelijk in zicht

Wanneer een strafrechter de schadevergoedingsmaatregel oplegt, schiet de Staat dit bedrag voor als de dader niet binnen acht maanden betaalt. Door deze voorschotregeling, is het slachtoffer niet langer afhankelijk van het vermogen van de dader voor het verhalen van de schade.

Voor ernstige gewelds- en zedenmisdrijven geldt dat deze voorschotregeling ongemaximeerd is. De hele schadevergoeding wordt dus voorgeschoten wanneer de dader niet kan betalen. Voor andere slachtoffers en nabestaanden (bijvoorbeeld van verkeersongevallen, gijzeling en opzettelijke brandstichting) geldt een gemaximeerde voorschotregeling. De Staat keert dan slechts tot € 5.000,00 bij wijze van voorschot uit.

Als slachtofferadvocaten zien wij met regelmaat schrijnende gevallen, waarin slachtoffers van ernstige strafbare feiten slechts een fractie van hun schade vergoed krijgen omdat het strafbare feit onder de gemaximeerde voorschotregeling valt.

Gelukkig lijkt er een positieve verandering op komst te zijn. Het kabinet heeft aangekondigd dat zeven geweldsdelicten worden toegevoegd aan de ongemaximeerde voorschotregeling, waaronder opzettelijke brandstichting, wederrechtelijke vrijheidsberoving, gijzeling, ernstige verkeersongevallen en dood door schuld. Het voorstel bevond zich in consultatie tot 14 februari 2026. Vooralsnog moet dus worden afgewacht of dit voorstel daadwerkelijk wordt doorgevoerd. Wij kunnen deze verandering alleen maar toejuichen.

2. Nieuwe zedenwetgeving: een antwoord op de roep uit de samenleving

Sinds 1 juli 2024 is de nieuwe zedenwetgeving van kracht. Dit was een brede herziening van het Wetboek van Strafrecht, die mede door een roep uit de samenleving tot stand is gekomen. Jarenlang hebben slachtoffers en belangenorganisaties aangegeven dat de wetgeving niet meer paste bij de realiteit. Die boodschap is aangekomen.

De nieuwe wet kent belangrijke verbeteringen. Zo verjaart de vervolging van verkrachting niet meer en vormt dwang geen vereiste meer voor een strafbare verkrachting of aanranding. Ook is seksuele intimidatie in het openbaar strafbaar geworden.

Ook is sextortion, het chanteren van slachtoffers met (nep)naaktbeelden, afzonderlijk strafbaar gesteld in de nieuwe zedenwetgeving. Hoewel het schrikbarend is hoeveel grote online misbruikzaken de laatste jaren in Nederland dienen, is het goed te zien dat online en offline seksueel geweld even serieus wordt genomen.

3. Femicide: van protestmarsen naar actie

In Nederland wordt elke acht dagen een vrouw vermoord door haar partner of ex-partner. Met deze afgrijselijke cijfers behoren wij tot de top 3 landen in Europa op het gebied van femicide.

Op 16 juli 2025 werd Joeweela op straat in Gouda door haar ex-man doodgeschoten voor de ogen van haar kinderen. Twee dagen later werd een andere vrouw vermoord in Vlijmen, vermoedelijk door haar vriend. Deze moorden waren de directe aanleiding voor de Protestmars tegen femicide in Rotterdam op 3 augustus 2025.

Na deze mars, volgden meerdere protesten door het hele land. En niet zonder resultaat. In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA is te lezen dat Clare’s Law en een aparte strafbaarstelling voor psychisch geweld worden geïntroduceerd. Clare’s Law geeft burgers het recht om te vragen of hun partner eerder huiselijk geweld heeft gepleegd. Een aparte strafbaarstelling voor psychisch geweld betekent dat meer vormen van intieme terreur bestraft kunnen worden. Dat zijn dus positieve ontwikkelingen.

4. Normering en standaardisering van schadevergoeding

Slachtoffers van strafbare feiten lijden vaak veel schade. Deze schade is vaker wel dan niet te complex om (volledig) in het strafproces te verhalen. De praktijk laat zien dat er mogelijkheden zijn om deze schadevergoedingen te standaardiseren. Zo wordt in grootschalige sextortion-zaken vaak gewerkt met tabellen, waaruit volgt hoeveel schadevergoeding er wordt gekoppeld aan bepaalde, gepleegde handelingen. Zo kan de strafrechter de slachtoffers indelen in deze categorieën en makkelijker overgaan tot het toewijzen van schadevergoeding.

Voor slachtoffers heeft deze werkwijze een groot voordeel: de schadevergoeding kan dan in het strafproces behandeld worden. Bij toewijzing, geldt dan de voorschotregeling, waardoor het slachtoffer onafhankelijk van het vermogen van de dader, zijn of haar schade vergoed krijgt via de Staat.

Deze behoefte aan meer normering en standaardisering zien we ook terug in de ontwikkeling van de Rotterdamse Schaal, waarmee beoogd wordt de begroting van smartengeld eenvoudiger en inzichtelijker te maken.

In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA is opgenomen dat er gekeken zal gaan worden naar normering en standaardbedragen voor schadevergoeding, meer ruimte voor collectieve vorderingen en een aparte, laagdrempelige procedure naast het strafproces.

Nog veel werk aan de winkel

Hoewel er al grote stappen worden gezet, zijn we er nog niet.

Zo heeft de overheid extra geld beschikbaar gesteld voor de sociale advocatuur, waardoor de puntenvergoeding omhooggaat. De vergoeding van slachtofferadvocaten wordt echter verlaagd met één punt, waardoor deze zaken vanuit commercieel oogpunt nog steeds minder aantrekkelijk worden. Dit heeft tot gevolg dat steeds minder advocaten dit werk (kunnen) doen. Nu er al niet veel advocaten zijn die dit gespecialiseerde werk kunnen doen, beperkt dit de ondersteuning van slachtoffers van strafbare feiten.

Ook zien wij dat in sommige zaken de benodigde deskundigheid ontbreekt. Dat kan bij de strafrechter zijn, die minder ‘thuis’ is in het schadevergoedingsrecht, maar ook bij de ingeschakelde advocaat of jurist.

In de meeste gevallen heb je als slachtoffer recht op gratis rechtsbijstand van een gespecialiseerd slachtofferadvocaat. Zorg ervoor dat je goed onderzoek doet voordat je een belangenbehartiger inschakelt, zodat je bij de juiste deskundige uitkomt.

Via de Raad voor Rechtsbijstand kun je zien welke advocaten zijn ingeschreven als slachtofferadvocaat. Deze inschrijving betekent dat jouw advocaat jaarlijks opleidingspunten moet behalen op het gebied van slachtofferzaken.

Ook kun je als slachtoffer kijken naar de website van LANGZS, het Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds- en Zeden Slachtoffers, een geregistreerde specialisatievereniging. De advocaten die zijn aangesloten bij deze vereniging richten zich op de gespecialiseerde bijstand van slachtoffers.

Hulp nodig?

Ben jij slachtoffer (of nabestaande) geworden van een strafbaar feit of ongeval? Wil je weten wat jouw rechten zijn en of je recht hebt op een schadevergoeding? Of heb je andere vragen naar aanleiding van dit blog? Neem dan contact met Romana, Jytte of andere collega’s van onze sectie Letselschaderecht.