De begroting van smartengeld in strafzaken blijft een ingewikkeld en vaak onvoorspelbaar onderdeel van het strafproces. Slachtoffers hebben recht op erkenning van hun immateriële schade, maar de wijze waarop deze schade wordt begroot, verschilt sterk per zaak. Als slachtofferadvocaten zien wij, Romana van der Leij en Jytte Faber, in de praktijk dat er steeds meer behoefte bestaat aan normering en houvast. Niet alleen voor slachtoffers, ook voor rechters en procespartijen. Die ontwikkeling is zichtbaar in beleid en rechtspraak. In dit blog staan wij stil bij de stand van zaken anno 2026.
De begroting van smartengeld: een weerbarstige praktijk
De begroting van smartengeld is in de praktijk vaak complex. Anders dan bij materiële schade ontbreken vaste uitgangspunten. De rechter begroot immateriële schade ‘naar billijkheid’, waarbij wordt gekeken naar de aard en ernst van het delict, de gevolgen voor het slachtoffer en vergelijkbare rechtspraak. Dat leidt tot lastig voorspelbare uitkomsten. Voor slachtoffers betekent dit onzekerheid over de hoogte van hun schadevergoeding. Ook voor strafrechters blijft het zoeken naar een consistente lijn.
Als slachtofferadvocaten zien wij dat deze onvoorspelbaarheid regelmatig tot frustratie leidt. Bij slachtoffers en binnen de strafrechtspraktijk zelf.
Het verhalen van schade: normering en standaardisering
Dat de huidige praktijk verbetering behoeft, wordt ook op beleidsniveau onderkend. In het coalitieakkoord van 2026 is opgenomen dat het verhalen van schade voor slachtoffers eenvoudiger gemaakt moet worden. Daarbij wordt onder meer gekeken naar normering en standaardbedragen voor schadevergoeding, meer ruimte voor collectieve vorderingen en een laagdrempelige procedure naast het strafproces.
Deze ontwikkeling sluit aan bij wat wij in de praktijk al langer signaleren: de behoefte aan meer houvast. Meer normering kan bijdragen aan voorspelbaarheid, efficiëntie en duidelijkheid voor slachtoffers.
Tegelijkertijd roept dit vragen op. In hoeverre laat immateriële schade zich vangen in standaardbedragen? En op welke manier blijft er ruimte voor de individuele omstandigheden van het slachtoffer?
De Rotterdamse Schaal
Een belangrijke ontwikkeling in dit kader is de Rotterdamse Schaal, waarover onze collega Willianne Oudijk eerder dit blog schreef. Dit instrument is ontwikkeld om meer structuur aan te brengen in de begroting van smartengeld. De schaal biedt houvast bij het bepalen van een passend bedrag en draagt bij aan meer consistentie en inzicht in de motivering van smartengeld.
De Rotterdamse Schaal ordent smartengeldbedragen aan de hand van categorieën en zogenoemde gevaltypen, zoals lichamelijk letsel, geestelijk letsel en schade zonder fysiek letsel. Per gevaltype wordt gewerkt met bandbreedtes, waarbij rekening wordt gehouden met de ernst van de situatie en relevante omstandigheden. Daarmee wordt beoogd meer inzicht en consistentie te creëren, zonder het individuele karakter van de zaak uit het oog te verliezen. Opvallend is dat ook schade zonder fysiek letsel – zoals bij stalking en sextortion – expliciet is opgenomen. Juist in deze zaken, waarin de schade moeilijk objectiveerbaar is, biedt een dergelijke systematiek waardevol houvast.
Sextortionzaken erkend als seksueel misbruik
De behoefte aan normering wordt misschien wel het duidelijkst zichtbaar in sextortionzaken. Sextortion is het online afpersen van slachtoffers om naaktbeelden te versturen. Dat is strafbaar en wordt in de huidige zedenwetgeving en rechtspraak steeds nadrukkelijker erkend als vorm van (online) seksueel misbruik. Als slachtofferadvocaten zien wij dagelijks de enorme impact van deze zaken. Slachtoffers kampen met schaamte, angst en verlies van vertrouwen. Regelmatig geven zij aan dat zij “een stukje van zichzelf kwijt zijn geraakt”.
Juist in dit soort zaken is de begroting van smartengeld complex, tegelijkertijd zien we dat in de praktijk steeds vaker wordt gewerkt met categorieën. Een voorbeeld hiervan is de grootste onlinemisbruikzaak tot nu toe tegen Gianni de W. In deze zaak werd op basis van categorieën onderscheid gemaakt in onder andere de ernst van de feiten, de lengte van de periode en of er professionele (psychische) hulp is ingeschakeld. Juist in sextortionzaken zien wij dat er anno 2026 vrijwel uitsluitend met categorieën wordt gewerkt.
De balans tussen normering en maatwerk
Hoewel categorisering en standaardisering duidelijke voordelen bieden, blijft maatwerk noodzakelijk. Geen enkel slachtoffer en geen enkele zaak is immers gelijk.
Factoren zoals de psychische impact, de duur van de afpersing, de leeftijd van het slachtoffer en de relatie tot de verdachte kunnen aanleiding geven om binnen of buiten categorieën af te wijken.
De uitdaging ligt daarmee in het vinden van een balans: voldoende houvast bieden, zonder afbreuk te doen aan het individuele verhaal van het slachtoffer.
Werk aan de winkel?
Hoewel er duidelijke stappen worden gezet richting meer normering en structuur, zijn we er nog niet.
De ontwikkeling naar categorisering en standaardbedragen biedt kansen voor meer voorspelbaarheid en toegankelijkheid van het strafproces. Tegelijkertijd blijft het essentieel dat de individuele omstandigheden van het slachtoffer centraal staan bij de begroting van smartengeld.
Als slachtofferadvocaten zien wij deze ontwikkeling als een positieve stap, maar ook als een ontwikkeling die vraagt om zorgvuldige toepassing in de praktijk.
Hulp nodig?
Ben jij slachtoffer (of nabestaande) geworden van een strafbaar feit of ongeval? Wil je weten wat jouw rechten zijn en of je recht hebt op een schadevergoeding? Of heb je andere vragen naar aanleiding van dit blog? Neem dan contact met Romana, Jytte of andere collega’s van onze sectie Letselschaderecht.
Waar kunnen we jou mee helpen?
Heb je vragen of hebben we je al overtuigd? Neem vrijblijvend contact met ons op.
